De fresco's van de Sala Terrena

Wat een sala terrena is

De naam is Italiaans voor een zaal op de begane grond, en in Duitstalige landen noemt men haar ook wel een Gartensaal, een tuinzaal. Paleizen uit de 17e en 18e eeuw plaatsten er vaak een op de hoofdas, met uitzicht op de tuin, zodat het gebouw als het ware in de tuin overvloeide. Omdat de zaal op de begane grond ligt, is het er koel en werd zij vooral in de zomer gebruikt. Er bestaat geen vaste decoratie voor zo'n ruimte: schelpengrotten, stucwerk, marmer en schilderkunst komen allemaal voor. De Weense versie is van het beschilderde type, en de verbinding met de binnenplaats is inmiddels gesloten.

Wat de Orde zegt

De Duitse Orde beschrijft de Sala terrena als een centrale ruimte, overkoepeld met een platte koepel, op de begane grond naast de kerk. Volgens de Orde dragen de wanden illusionistische muurschilderingen uit het late einde van de 18e eeuw met ornamenten, figuren en mythologische taferelen. Zij voegt eraan toe dat de zaal ooit via een deur naar de binnenplaats opende, die nu een dichte vensteropening is, dat zij normaal gesproken alleen voor concerten wordt geopend, en dat zij ook te zien is tijdens rondleidingen door de schatkamer. De bronnen die voor deze gids zijn geraadpleegd, noemen de schilder niet, dus de zaal kan het best worden beschreven aan de hand van wat de Orde erover zegt en de foto's op deze pagina.

Wat de muurschilderingen tonen

De foto's tonen een zaal die is beschilderd alsof zij met decoratie is behangen. Een beschilderd blauw baldakijn met gouden randen omlijst een tafereel op de wand, en bloemenguirlandes lopen over het gewelf. Cherubijnen houden kransen vast, vogels doorkruisen het plafond, en wapens en werktuigen van de kunst zijn als trofeeën geschilderd. In een wandpaneel houdt een zittende vrouw een schaal met fruit vast, terwijl een cherubijn een schoof tarwe en druiven draagt, en een oudere man ligt eronder uitgestrekt. De Orde noemt de onderwerpen mythologisch, en deze gids noemt de figuren niet, omdat de geraadpleegde bronnen dat ook niet doen.

Trompe-l'oeil als bedrog van het oog

Het woord 'illusionistisch' van de Orde is van belang. De schilders imiteren dingen die er niet zijn: gedrapeerd doek, omlijste panelen, marmer en gebeeldhouwd ornament, zodat een platte muur leest als een ingerichte kamer. Op de foto's lijken het blauwe baldakijn en de franjes echt textiel, en de pilasters tussen de panelen lijken van steen. Dat is precies de bedoeling van de stijl: een kamer die lijkt aangekleed met wandkleden, lijsten en steen, terwijl het oppervlak vlak blijft.

Waarom dit belangrijk is voor het concert

De zaal is de reden om voor dit concert te kiezen in plaats van een eenvoudiger hal. De organisator spreekt van barokke fresco's en een intieme akoestiek, en de gewelfde vorm past bij een klein ensemble. Luisteraars zitten dicht bij de musici, en de beschilderde koepel sluit zich over het gezelschap. Op de pagina van de Orde staat dat de zaal opengaat voor concerten, dus een concertkaartje is de gebruikelijke manier om binnen te komen. Een tweede manier is een rondleiding door de schatkamer, die volgens de Orde een blik op de zaal kan omvatten, al zijn de details van de rondleiding aan de Orde om te geven. Hoe dan ook wordt de zaal gezien als onderdeel van een werkend religieus huis, en bezoekers dienen de eigen regels van het huis te volgen.

Lees verder: Concert in de Sala Terrena: praktisch